-Nieuwscentrum-
Een wegfundering en een sleuf stellen tegenovergestelde eisen aan een BODEMVERDICHTER. Bij de eerste is een brede, gelijkmatige verdichting van een dikke laag korrelig aanvulmateriaal nodig. Snelheid is daarbij belangrijk, omdat het oppervlak groot is en de volgende laag pas kan worden aangebracht zodra de vereiste dichtheid is bereikt. Bij de tweede is gecontroleerde kracht nodig in een smalle sleuf, waar een brede trommel niet past en overmatige trillingen een leiding, wand of pas aangebrachte bedding kunnen verstoren. Alleen op basis van gewicht kiezen doet dit verschil tekort. De juiste maat is de machine die de volledige laagdikte kan verdichten zonder schade toe te brengen aan wat al in de grond ligt, en die het werk toch binnen de planning afrondt.
Op een open wegfundering bewijst een grote enkelvoudige trilwals zijn waarde door zijn werkbreedte en verdichtingsdiepte. Een trommel van ongeveer 2 meter, met een bedrijfsgewicht van 10 tot 20 ton, kan een laag van 200 tot 300 mm goed gegradeerd gebroken steen in minder werkgangen verdichten dan een kleinere machine, mits het vochtgehalte dicht bij het optimum ligt en het materiaal gelijkmatig is uitgespreid. De trillingen helpen de deeltjes zich tot een dicht geheel te herschikken, terwijl het gewicht de statische druk levert die nodig is om die dichtheid na passage van de trommel te behouden. Bij een zwakke ondergrond kan datzelfde gewicht echter spoorvorming veroorzaken of fijne deeltjes naar het oppervlak pompen. Dat is een teken dat de onderliggende laag nog niet klaar is voor een zware wals.
De laagdikte is de beperking die meestal doorslaggevend is voor de keuze van de machinegrootte. Een wals die te licht is voor een dikke laag verdicht alleen de bovenkant, waardoor eronder een zachte zone achterblijft die later onder verkeersbelasting inklinkt. Een wals die te zwaar is voor een dunne laag verspilt brandstof en kan het aggregaat verbrijzelen of een cementgebonden laag te sterk verdichten. De praktische controle is niet de vermelding in de brochure over de verdichtingsdiepte, maar het dichtheidsresultaat over de volledige laag. Als de onderkant van de laag niet aan de eisen voldoet terwijl de bovenkant dat wel doet, is de machine te klein voor de aangebrachte laagdikte of moet de laag worden opgesplitst. De laagdikte verminderen is vaak goedkoper dan een grotere wals laten komen, vooral wanneer die grotere machine vervoer op een dieplader en een bredere toegangsroute vereist.
Ook de grondsoort verandert de afweging. Korrelige grond reageert goed op trillingen en een gladde trommel, omdat de deeltjes zich gemakkelijk herschikken wanneer ze worden geschud. Cohesieve grond met een hoger kleigehalte vereist een knedende werking in plaats van alleen trillingen. Daarom is een padfoot-trommel vaak doeltreffender voor dat materiaal. In beide gevallen is het vochtgehalte van belang. Is de grond te droog, dan grijpen de deeltjes niet in elkaar; is die te nat, dan verplaatst de grond zich onder de trommel in plaats van te verdichten. Een grotere machine kan een vochtprobleem niet verhelpen. Bij natte cohesieve grond kan ze het oppervlak zelfs verslechteren door de bovenkant af te sluiten terwijl het materiaal eronder zacht blijft.
In een sleuf is de werkbreedte soms 600 mm of minder, met onderin een leiding of kabel en aan weerszijden een wand. Een zittende wals past niet in die ruimte en zou, zelfs als dat wel het geval was, trillingen naar de omliggende grond overbrengen. Het werk is daarom bestemd voor machines die achter de hand worden bediend. Een trilplaat is geschikt voor korrelig aanvulmateriaal langs de zijkanten van een leiding, omdat de vlakke zool dicht bij de constructie kan werken zonder puntbelasting. Een stamper, met zijn smalle voet en krachtige slagwerking, is geschikt voor cohesief aanvulmateriaal en zeer krappe plekken, omdat die de energie naar beneden stuurt in plaats van zijwaarts te verspreiden.
Bij sleufwerk is niet alleen onvoldoende verdichting een risico. Overmatige verdichting bij een leiding kan die vervormen, een verbinding doen scheuren of het beddingmateriaal onder de leiding verplaatsen. Daarom wordt de laagdikte in een sleuf meestal beperkt tot 100 tot 150 mm en wordt de eerste laag boven een leiding vaak met de hand of met licht materieel aangebracht en verdicht. De verdichter die op open terrein het snelst werkt, wordt hier een risico. Niet omdat hij te weinig vermogen heeft, maar omdat zijn kracht niet nauwkeurig genoeg kan worden gericht. Een kleinere machine die meer werkgangen nodig heeft, is de veiligere keuze wanneer de kosten van schade aan de aangelegde infrastructuur hoger zijn dan die van extra arbeid.

Tussen deze twee uitersten bevinden zich de machines voor bermen, voetpaden, parkeerterreinen en herstelwerkzaamheden aan nutsvoorzieningen. Een tandemwals van 2 tot 4 ton, een omkeerbare trilplaat of een op afstand bediende sleufwals kan een groter oppervlak bestrijken dan een handgeleide trilplaat en toch in een beperkte ruimte manoeuvreren. Een sleufwals is vooral geschikt voor werkzaamheden waarbij een bediener niet veilig naast de machine kan staan, bijvoorbeeld in een diepe of instabiele uitgraving. Het knikframe en de padfoot-trommel bieden grip op cohesief materiaal, en bediening op afstand houdt de bediener buiten de trillingszone. De machine is langzamer dan een grote wegwals en duurder te huur dan een trilplaat, maar overbrugt de kloof op plekken waar geen van beide andere maten geschikt is.
De productiviteit moet worden beoordeeld op basis van het voltooide, geteste oppervlak en niet op de machinesnelheid. Een grote wals die vier werkgangen over een wegfundering maakt en de vereiste dichtheid bereikt, is productiever dan een kleine trilplaat die twaalf werkgangen maakt en toch een zachte laag achterlaat. In een sleuf geldt het omgekeerde: een grote machine die de sleuf niet in kan, levert niets op, terwijl een stamper die in één dienst 20 meter aanvulmateriaal verdicht de productieve keuze is. Ook transport, toegang en manoeuvreerruimte beïnvloeden het werkelijke tempo. Een wals die een ruime draaicirkel nodig heeft, verliest tijd aan de uiteinden van een kort traject, terwijl een handgeleide machine met een kleine graafmachine of met de hand in en uit de sleuf kan worden getild.
Voor de kosten geldt dezelfde logica. De huurprijs is maar een deel van de berekening. Brandstof, transport, bedienerstijd en herstelwerk na een mislukte dichtheidsproef zijn vaak duurder dan het prijsverschil tussen twee maten. Een mislukte proef betekent opnieuw walsen, opnieuw testen en vertraging bij het aanbrengen van de volgende laag, wat gevolgen kan hebben voor de verharding, drainage en oplevering. Ook is het belangrijk dat het ondersteunende materieel blijft draaien, omdat het aanvulmateriaal doorgaans met een wiellader wordt uitgespreid voordat de verdichting begint. Als de hydrauliek van de wiellader minder efficiënt werkt, worden de lagen ongelijkmatig en moet de verdichter die variatie werkgang na werkgang corrigeren. Door componenten zoals de 4869861 SEM WIELLADERKLEP [blocked] in goede staat te houden, blijft die werkvolgorde doorgaan en staat de verdichter niet te wachten op materiaal of te werken op een slecht uitgespreide laag.
Een praktische keuze begint met vier vragen, in deze volgorde: hoe breed is het werkgebied, hoe dik is elke laag, welke grond wordt verdicht en wat ligt er al in de grond of is er in de buurt gebouwd? De breedte sluit een trommel uit die niet past. De laagdikte sluit een machine uit die de onderkant van de laag niet kan bereiken. De grondsoort wijst op een gladde trommel, padfoot-trommel, trilplaat of stamper. De nabijheid van constructies of leidingen bepaalt de grens voor trillingen en slagkracht. Pas nadat deze vier vragen zijn beantwoord, worden de huurkosten of beschikbaarheid doorslaggevend. Als twee maten aan deze voorwaarden voldoen, heeft de grotere machine meestal de voorkeur op open terrein en de kleinere in een krappe sleuf.
De veelgemaakte fout is om voor beide werkzaamheden dezelfde machine te gebruiken omdat die al op locatie is. Een wegwals voor sleufaanvulling kan schade veroorzaken en leidt tot slechte verdichting langs de randen. Een trilplaat voor een dikke wegfundering kan een zachte laag achterlaten, die later zichtbaar wordt als zetting of scheurvorming in de verharding. De werkzaamheden verdelen tussen een grote wals voor de open fundering en een trilplaat of stamper voor de sleuf kost meer aan mobilisatie, maar stemt de kracht af op de beschikbare ruimte. Dichtheidsmetingen over de volledige laag, en niet alleen aan het oppervlak, bevestigen of die verdeling de juiste keuze was.